LOGOPEDA RADZI

Jak rozwija się mowa w pierwszych latach życia dziecka?

OKRES MELODII - OD URODZENIA DO 1 ROKU ŻYCIA

Początkiem kontaktu jest krzyk i płacz. To forma porozumiewania się ze światem, a także jest to trening narządów oddechowych. Między 2 a 3 miesiącem życia pojawia się głużenie, które polega na wydawaniu nieświadomym wydawaniu samogłosek i spółgłosek. Około 5- 6 miesiąca życia rozpoczyna się gaworzenie. Przed ukończeniem pierwszego roku życia powinny pojawić się pierwsze słowa, najczęściej są nimi: mama, tata, baba.

OKRES WYRAZU - OD 1 DO 2 ROKU ŻYCIA

W słowniku dziecka pojawiają się samogłoski, takie jak: a, u, i, e, zazwyczaj oraz spółgłoski: p, b, m, t, d, n. Pojawiają się też onomatopeje, np. mu, chał-chał, miał, itp. W 2 roku życia dziecko powinno wypowiedzieć poprawnie proste zdania.

OKRES ZDANIA - OD 2 DO 3 ROKU ŻYCIA

Dziecko 3 letnie, potrafi porozumieć się z otoczeniem, jego mowa jest już w pewnym stopniu ukształtowana, jednak jej rozwój odbywa się w dalszym ciągu i często pojawiają się błędy. Dziecko trzyletnie powinno już wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe, spółgłoski: p, b, m, f, w, ś, ź, ć, dź, ń, k, g, h, t, t, d, n, l, ł, j. Dziecko już umie wypowiadać większość z tych głosek poprawnie w izolacji, a w mowie potocznej zastępuje je zaś głoskami łatwiejszymi.

Dziecko 4 letnie, potrafi już mówić o przeszłości i przyszłości. Zadaje mnóstwo pytań, utrwalają się głoski s, z, c, dz, dziecko nie powinno ich zamieniać na ich zmiękczone odpowiedniki ś, ż, ć, dż; głoski sz, ż, cz, dż dziecko może wymieniać na s, z, c, dz - jest to tzw. seplenienie fizjologiczne.

OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ – OD 3 DO 7 ROKU ŻYCIA     

Dziecko 5 letnie, mowa dziecka w tym wieku powinna być zrozumiała a wypowiedzi dziecka wielozdaniowe. Dziecko potrafi już bezbłędnie powtórzyć sz, ż, cz, dż. Poprawne gramatycznie są już wypowiedzi uwzględniają kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo. Dziecko potrafi wyjaśnić znaczenie słów, opisać cechy przedmiotów i możliwość ich zastosowania.

Dziecko 6 letnie powinno już prawidłowo wymawiać wszystkie głoski, oraz powinno mieć opanowane mówienie. Dziecko powinno dokonywać analizy i syntezy słuchowej wyrazów o prostej budowie fonetycznej (tzw. głoskowania), wyodrębniać głoski na początku, na końcu i w środku wyrazu a także samodzielnie wymyślać wyrazy rozpoczynające się na daną głoskę.

Należy pamiętać, że każde dziecko rozwija się we własnym, swoistym tempie i niewielkie opóźnienia rozwoju mowy nie powinny być powodem do niepokoju. Stopień rozwoju mowy w danym momencie zależy od różnych czynników. Do najważniejszych należą psychofizyczny rozwój dziecka oraz wpływ środowiska. Opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych stadiów rozwoju mowy nie powinny przekraczać 6 miesięcy, jeżeli któryś z etapów rozwoju mowy opóźnia się koniecznie skonsultuj się z logopedą.

Logopeda mgr Joanna Żołopa

 

PSYCHOLOG RADZI

MOTYWACJA CZYLI JAK DODAĆ DZIECKU SKRZYDEŁ

Słowo motywacja składa się z dwóch części- Motyw i Akcja. Motywacja jest więc jak maszyna, która żeby ruszyć (akcja) potrzebuje odpowiedniego napędu (motywu). To właśnie na barkach rodziców spoczywa ogromna odpowiedzialność za wprawienie maszyny Motywacji w ruch.

Czy warto?

Oczywiście! Odpowiednio poruszona maszyna może działać jak perpetum mobile- tak, że nie będzie dało się jej zatrzymać!

Rodzaje motywacji

Motywacja wewnętrzna- czynność motywowana wewnętrznie jest celem samym w sobie, niezależnym od zewnętrznych nagród czy osiągniętego rezultatu. To wszystkie zadania, które dziecko wykonuje dlatego, że sprawiają mu przyjemność, np. gra w piłkę nożną u chłopców, czy rysowanie u dziewczynek.

Motywacja zewnętrzna- powodem wykonywania czynności motywowanej zewnętrznie jest chęć osiągnięcia przez dziecko korzyści zewnętrznych. Czynność nie jest w tym przypadku celem, a jedynie drogą do jego osiągnięcia, np. uczenie się, aby otrzymać kieszonkowe.

Uwaga! Jeżeli czynność motywowana wewnętrznie jest nadmiernie nagradzana, to motywacja zmienia się na zewnętrzną. Dziecko traci przyjemność z jej wykonywania, nawet jeśli wcześniej bardzo ją lubiło. Podobnie działa stosowanie przymusu, groźba kary czy nadmierne ocenianie.

Jak dobrze motywować, czyli czynniki wpływające na motywację

Hamujące

  • Zbyt duży wybór rozwiązań prowadzących do osiągnięcia celu
  • „Wyścig szczurów”, powodujący skupienie się na ilości lub wyniku, a nie na jakości działania
  • Z góry określona nagroda (np. obietnica prezentu za dobre oceny)
  • Częste kontrolowanie i wykonywanie zadań według narzuconych schematów

Zwiększające

  • Pozytywna informacja zwrotna (np. pochwała)
  • Poczucie samodzielności, uznania, szacunku
  • Niespodziewana nagroda za wykonaną pracę

Jak zmotywować dziecko do działania?

1. Podzielcie zadanie na małe kroki- dzięki temu cel przestanie wydawać się taki trudny i nieosiągalny.

2. Określcie ramy czasowe poszczególnych etapów zadania (np. w jakie dni i przez ile czasu będziecie uczyć się matematyki).

3. Przyznawaj nagrody za wykonanie każdego kroku- niewielkie materialne (czekoladka) lub niematerialne (kąpiel z pianą).

4. W pierwszej kolejności poświęćcie czas na to, co wzbudza u dziecka największą niechęć- potem będzie już tylko łatwiej!

5. Nie róbcie od razu wszystkiego perfekcyjnie- po prostu zabierzcie się do pracy, a drobne korekty wprowadzicie później

6. Zróbcie listę korzyści płynących z osiągnięcia celu. Niech wisi w widocznym miejscu, tak, żebyście mogli na nią zerkać w chwilach zwątpienia.

7. Pamiętajcie o odpoczynku- jest równie ważny jak ciężka praca!

Jak zamienić porażkę w sukces?

Dzieci często zniechęcają się do wykonywania zadań, w których doświadczają niepowodzenia. Trudność traktowana jest często jako zagrożenie, wywołujące stres i chęć ucieczki. Wpływa to negatywnie na obraz własnej osoby i sprawia, że dziecko nie chce angażować się w dalsze działania.

Rolą rodzica jest sprawić, aby dziecko przestało postrzegać trudności jako przeszkody niemożliwe do pokonania.

- Pokaż swoje słabości- warto, żeby dziecko miało świadomość że rodzice (tak, ci wspaniali, silni i mądrzy rodzice!) również posiadają słabości ALE potrafią sobie z nimi radzić, a nawet śmiać się z nich. Nie ma osób dobrych we wszystkim, ale zawsze warto starać się, żeby być najlepszym wariantem samego siebie.

- Obróć porażkę w korzyść- staraj się tłumaczyć dziecku, że bez porażek nie można osiągnąć sukcesu. Jeżeli czegoś próbujemy zawsze na początku pojawiają się trudności, ale to właśnie one sprawiają, że uczymy się i stajemy się coraz lepsi. Warto zapytać dziecka po niepowodzeniu, czego się dzięki niemu nauczyło. Pozwoli to skorygować jego dotychczasowe działanie i dostrzec pozytywny aspekt porażki.

- Trudność to wyzwanie!- pokaż dziecku, że trudność może być wyzwaniem i nową przygodą, której- dzięki podejmowaniu małych kroków- jest w stanie sprostać.

- Nie generalizuj. Wykreśl ze słownika dziecka słowa „nigdy” i „zawsze” w kontekście tego, co mu się nie udało. Zastąp je słowami „tym razem”, „dzisiaj”. Dziecko powinno mieć świadomość, że każdy ma prawo do słabszego dnia, ale wcale nie rzutuje to na jego wartość czy przyszłe osiągnięcia.

Pochwały

Chwal swoje dziecko codziennie, warto!

Pochwały to nie tylko domena zakochanych w dziecku babć. Warto pamiętać, że chwalenie należy do metod terapeutycznych, ponieważ pozwala wzmacniać pożądane zachowania. Warunkiem koniecznym, aby móc stosować tę metodę jest występowanie danego zachowania u dziecka spontanicznie, przynajmniej od czasu do czasu.

Jak powinniśmy konstruować pochwały?

Opis zachowania + nazwa cechy + pozytywna emocja

Np. „Pomogłeś mi w sprzątaniu, cieszę się, że mogę na ciebie liczyć. Brawo!”

O pochwałach w pigułce

1) Pamiętaj, że dziecko potrzebuje pozytywnych informacji zwrotnych codziennie!

2) Chwalenie jest bardzo proste- nie wymaga czasu, pieniędzy ani dużych nakładów pracy, a jedynie twojej uwagi.

3) Pamiętaj, że normalne zachowanie też jest pozytywne! Docenianie dziecka tylko za wyjątkowe osiągnięcia tylko pogarsza jego samoocenę

4) Zauważanie pozytywów jest jedną z pierwszych i koniecznych metod pracy z dziećmi trudnymi

5) W przypadku pochwał systematyczność jest kluczem do sukcesu- dostrzegaj wszystkie przejawy pożądanych zachowań. To pomoże dziecku zrozumieć twoje oczekiwania.

6) Ogromną zaletą pochwał jest fakt, że dzięki ich stosowaniu dość szybko dochodzi do poprawy samopoczucia i atmosfery.

7) Pochwały pomagają utrwalić zachowania, które na początku występują sporadycznie- dziecko wiedząc, czego od niego oczekujesz zaczyna sporadyczne zachowania przekształcać w nawyk.

Aktywne słuchanie

Słuchając aktywnie dziecka okazujemy mu akceptację, uwagę i ciepło, czyli to, co w kontaktach z rodzicem jest najważniejsze! Aktywne słuchanie to pełne zrozumienie treści i znaczenia przekazu wysyłanego przez dziecko podczas rozmowy .Kluczem do niego jest zaangażowanie i intencja.

Jak pokazać dziecku, że to co mówi jest dla nas ważne?

Bądź fizycznie i psychicznie skoncentrowany na dziecku (mały dystans, kontakt wzrokowy),

Podczas rozmowy traktuj dziecko w sposób partnerski, nie drwij z jego problemów, nie bagatelizuj ich,

Nie oceniaj, nie uogólniaj, unikaj nadinterpretacji,

Staraj się stworzyć dziecku warunki do wolnej i nieskrępowanej wypowiedzi (bez sugestii i manipulacji),

Staraj się sprawdzić czy dobrze rozumiesz małego rozmówcę (parafrazuj, precyzuj),

Mów wprost o sobie,

Wyrażaj swoje potrzeby, uczucia i propozycje.

Komunikat „ja”, komunikat „ty”

Podczas rozmowy z dzieckiem bardzo ważne jest umiejętne formułowanie komunikatu. Ułatwia mu to zrozumienie naszych intencji i emocji i pomaga uniknąć poczucia, że na każdym kroku jest oceniane i krytykowane.

Komunikat „ty”- koncentruje się na nieodpowiednich zachowaniach dziecka, jest zgeneralizowaną oceną, bez wskazania na przyczynę formułowania komunikatu. Wzbudza on u dziecka negatywne emocje, a nawet agresję.

Np. „Ty nigdy nie możesz być w domu na czas!”

Komunikat „ja”- pokazuje dziecku jaką reakcję wywołało w nas jego zachowanie, jakie są nasze odczucia. Ten rodzaj komunikatu pozwala nam wyrazić swoje emocje w sposób, który nie oskarża i nie powoduje u dziecka reakcji obronnej. Pozwala również na wyjaśnienie naszych intencji i kształtowanie w dziecku chęci zrozumienia i rozwiązania problemu.

Schemat komunikatu „ja”

Ja czuję… kiedy Ty… ponieważ… chcę…

Np. Denerwuję się, kiedy Ty nie odbierasz telefonu podczas wyjść z kolegami, ponieważ nie wiem, czy nie stało Ci się coś złego. Chcę mieć zawsze z Tobą kontakt.

Monika Rieff

psycholog

 

FIZJOTERAPEUTA RADZI

Integracja sensoryczna to umiejętność gromadzenia przez mózg wrażeń ze wszystkich zmysłów, rozpoznawania ich, przetwarzania i integrowania ze wcześniejszymi doświadczeniami w taki sposób, aby mogły być wykorzystane w celowym działaniu i aby reakcja organizmu na te wrażenia była adekwatna. Wszystkimi procesami życiowymi kieruje mózg. Ośrodkowy układ nerwowy za pomocą zmysłów nieustannie zbiera wszystkie informacje z ciała i z otoczenia: wzrokowe, słuchowe, węchowe i smakowe, dotykowe, proprioceptywne i przedsionkowe. Gromadzi je wtedy, gdy siedzimy w fotelu, słuchamy muzyki, kiedy biegniemy, pracujemy itd.

Układy sensoryczne i ich funkcje:

Układ dotykowy                                                                                                                      

 Układ dotykowy łączy nas ze światem zewnętrznym i z innymi ludźmi. Jest źródłem istotnych informacji dla świadomości własnego ciała, planowania motorycznego, dyskryminacji wzrokowej, języka, szkolnego uczenia się, bezpieczeństwa emocjonalnego i umiejętności społecznych.

Układ przedsionkowy                                                                                                                       

Układ przedsionkowy mówi nam o tym gdzie znajduje się nasza głowa i ciało w stosunku do powierzchni ziemi. Przesyła informacje sensoryczne na temat równowagi oraz ruchów karku, oczu i całego ciała do centralnego układu nerwowego, gdzie są one przetwarzane, a następnie pomaga generować odpowiednie napięcie mięśniowe po to, byśmy się mogli płynnie i efektywnie poruszać.

Układ czucia głębokiego (proprioceptywny)                                                                

Propriocepcja informuje nas o ruchach i pozycji naszego ciała. Jest to zmysł mięśniowy, którego receptory znajdują się w mięśniach, skórze, więzadłach, ścięgnach. Najwięcej wrażeń z układu czucia głębokiego dociera do nas gdy aktywnie rozciągamy lub kurczymy mięśnie, podczas ruchów przeciwko sile grawitacji.

Układ  słuchowy                                                                                                                   

Układ słuchowy i przedsionkowy współpracują przy przetwarzaniu wrażeń z ruchu i dźwięku. Wpływ ucha na rozwój fizyczny jest bardzo duży. Ucho ma nie tylko ogromne znaczenie dla słyszenia, równowagi i elastyczności, ale także koordynacji obustronnej, relacji społecznych, oddychania, mówienia, poczucia własnej wartości relacji społecznych, zmysłu wzroku i szkolnego uczenia się.

Układ wzrokowy                                                                                                                        

Zmysł wzroku to skomplikowany układ sensoryczny, umożliwiający nam identyfikacje obrazu, przewidywanie tego, co nas czeka i przygotowywanie reakcji.

Układ węchowy

Funkcjonowanie zmysłu słuchowego, wzrokowego czy węchowego wpływa znacząco na ogólne pobudzenie układu nerwowego. Problemy z przetwarzaniem bodźców słuchowych, wzrokowych, węchowych (nadmierne wychwytywanie bodźców z otoczenia) niekorzystnie wpływa na koncentrację uwagi.

Układ nerwowy potrafi te informacje sprawnie przyjąć, zorganizować i zintegrować, może na nie odpowiednio zareagować i sprawnie pokierować naszym zachowaniem. Jeśli mózg przetwarza sprawnie te wszystkie bodźce, człowiek zachowuje się adekwatnie do sytuacji. Czasem bywa jednak  tak, że  układ nerwowy ma kłopot z właściwą integracją wszystkich wrażeń. Jeśli na którymś piętrze funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego ta integracja zmysłowa (sensoryczna) zostaje zaburzona, do naszego mózgu dochodzą nieprecyzyjne, niekompletne informacje, które z kolei mają wpływ na nasze nieprawidłowe reakcje.

Dziecko w wieku przedszkolnym ciągle doskonali swoje umiejętności sensomotoryczne.

  • Trzylatek ma już opanowane podstawowe umiejętności ruchowe. Coraz lepiej radzi sobie z samoobsługę, zaczyna sprawniej łapać równowagę.
  • Czterolatek ma dużą potrzebę ruchu. Stopniowo doskonali umiejętności związane z dużą motoryką – naśladowanie ruchów, podskakiwanie, skakanie i stanie na jednej nodze. Polepsza się jego uwaga słuchowa, dzięki czemu dziecko może angażować się w coraz dłuższe zadania.
  • Pięciolatek uczy się precyzji i koordynacji ruchów ręki i oka, co pozwala mu coraz lepiej radzić sobie w zadaniach grafomotorycznych. Ma coraz lepszą uwagę wzrokową i słuchową. Cały czas potrzebuje jednak dużej dawki aktywności ruchowej. Poprzez doświadczenia związane z ruchem i dotykiem przedszkolak rozwija poczucie schematu ciała i orientacji w przestrzeni.
  • Dziecko sześcio-siedmioletnie zazwyczaj ma już dobrze ukształtowane mechanizmy integracji sensorycznej. Dzięki temu nie ma problemów z koordynacja wzrokowo-ruchową, prawidłowym siedzeniem przy stoliku, poprawnym trzymaniem narzędzia pisarskiego. Potrafi się skoncentrować i nie jest podatne na „rozpraszacze” w otoczeniu. Dojrzałe procesy integracji sensorycznej nie hamują procesów osiągania gotowości szkolnej dziecka.

Lista przykładowych objawów wskazujących na ryzyko zaburzeń SI u dziecka:

  • dziecko jest mało aktywne ruchowo, rzadko proponuje zabawy o charakterze ruchowym i niechętnie w nich uczestniczy;
  • ma kłopoty z samodzielnym ubieraniem się, z korzystaniem z toalety, jedzeniem;
  •  potyka się i upada częściej niż rówieśnicy;
  • ma kłopoty z rzucaniem i łapaniem piłki;
  • ma kłopoty z cięciem nożyczkami, rysowaniem po śladzie, kalkowaniem;
  • ruchy dziecka są niezgrabne – zbyt zamaszyste, nieprecyzyjne;
  • źle trzyma różne przedmioty codziennego użytku  (nożyczki,  sztućce,  przybory   do          pisania      itp.);
  • ma kłopoty ze skakaniem na jednej nodze;
  •  ma trudności z utrzymywaniem głowy w pozycji pionowej, podpiera ją ręką, kładzie na stoliku itp.;
  • choruje na chorobę lokomocyjną;
  • ma kłopoty ze wskazaniem części ciała;
  • sprawia wrażenie, jakby nie słyszało (nie rozumiało), co się do niego mówi;
  • trudno się koncentruje, łatwo się rozprasza;
  • jest nadruchliwe, nie może usiedzieć w jednym miejscu;
  • w nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu, by zdobyć orientację w  otoczeniu;
  • przejawia duży lęk przed upadkiem lub wysokością;
  • nagłe dotknięcie (popchnięcie z tyłu) wywołuje u dziecka „reakcję alarmową” niewspółmierną do siły bodźca;
  • nie lubi siedzieć, bawić się blisko innych dzieci, sprawia wrażenie odludka;
  • podczas słonecznego dnia często mruży oczy, narzeka na ostre światło;
  • nie lubi pewnych ubrań ze względu na rodzaj materiału, metki;
  • nie lubi karuzeli lub huśtawki;
  • źle toleruje czesanie, mycie głowy;
  • nie lubi pewnych dźwięków, hałasu;
  • zwraca  szczególną  uwagą na zapachy, nawet jeśli  inni  ich   nie    czują;
  • długo uczy się nowych umiejętności, np. jazdy na rowerze, rolkach, pływania i ma trudności z ich opanowaniem.

Terapia integracji sensorycznej to terapia przez ruch.

Propozycje zabaw wspierających rozwój procesów SI.

Zabawy rozwijące zmysł przedsiątkowy i czucia głębokiego (propriocepcji)) oraz równowagę:

  • skoki obunóż w miejscu, do przodu, do tyłu, na boki;
  • przeskakiwanie z nogi na nogę;
  • zeskakiwanie z ławki;
  • turlanie się po podłodze z nogami wyprostowanymi i rękami ułożonymi wzdłuż ciała;
  • skakanie na skakance;  
  • zabawy z kocem: ciąganie w kocu, zawijanie (ściśle);
  • przeciąganie liny;
  • przejścia po murku i krawężniku o różnych szerokościach;
  • zabawa w pomnik;
  • jazda na rowerze, hulajnodze, rolkach;
  • kołysanie, huśtanie, zjeżdżalnia;
  • szukanie ukrytych drobnych przedmiotów w koszu wypełnionym kasztanami, piłeczkami, makaronem, ryżem;
  • smarowanie dłoni pianką do golenia, kisielem, farbami;
  • kąpiele w basenie z piłkami;
  • mycie się na niby;
  •  „masowanie” ciała podczas kąpieli dwoma, trzema rodzajami gąbek (różna ostrość);
  • rysowanie palcem na plecach, dłoni.

Normalizacja układu słuchowego:

  • kształtowanie wrażliwości słuchowej poprzez wysłuchiwanie i różnicowanie dźwięków z otoczenia, pojazdów i maszyn, wytwarzanych przez ludzi, dźwięków charakterystycznych dla różnych przedmiotów. Rozpoznawanie i różnicowanie dźwięków wydawanych przez różne instrumenty muzyczne; 
  • ćwiczenia związane z różnicowaniem dźwięków mowy, zabawa w kończenie słów, kończenie rymowanek, powtarzanie ciągów słownych nauka na pamięć wierszy, piosenek i rymowanek, wyszukiwanie wyrazów zaczynających się na daną głoskę, różnicowanie słów podobnie brzmiących  itp.;
  • szukanie źródła dźwięku;
  • słuchanie muzyki Mozarta i innych kompozytorów;
  • słuchanie muzyki relaksacyjnej podczas stymulacji przedsionkowej – wyciszającej.

Stymulacja systemu węchowego:

  • szukanie określonego zapachu;
  • szukanie źródła zapachu;
  • chodzenie za zapachem z zamkniętymi oczami.

Ćwiczenia obustronnej koordynacji ruchowej

  • wiosłowanie;
  • rzucanie piłki oburącz;
  •  wygniatanie oburącz ciasta (masa solna), wyciskanie gąbek, wyżymanie ręcznika;
  • malowanie dwoma pędzlami jednocześnie;
  • zabawa w robienie orłów na śniegu w pozycji leżącej;
  • pajacyki.

Ważne, aby wykonywane ćwiczenia były dla dziecka atrakcyjne!

Agnieszka Czapska

terapeuta integracji sensorycznej