LOGOPEDA RADZI

Jak rozwija się mowa w pierwszych latach życia dziecka?

OKRES MELODII - OD URODZENIA DO 1 ROKU ŻYCIA

Początkiem kontaktu jest krzyk i płacz. To forma porozumiewania się ze światem, a także jest to trening narządów oddechowych. Między 2 a 3 miesiącem życia pojawia się głużenie, które polega na wydawaniu nieświadomym wydawaniu samogłosek i spółgłosek. Około 5- 6 miesiąca życia rozpoczyna się gaworzenie. Przed ukończeniem pierwszego roku życia powinny pojawić się pierwsze słowa, najczęściej są nimi: mama, tata, baba.

OKRES WYRAZU - OD 1 DO 2 ROKU ŻYCIA

W słowniku dziecka pojawiają się samogłoski, takie jak: a, u, i, e, zazwyczaj oraz spółgłoski: p, b, m, t, d, n. Pojawiają się też onomatopeje, np. mu, chał-chał, miał, itp. W 2 roku życia dziecko powinno wypowiedzieć poprawnie proste zdania.

OKRES ZDANIA - OD 2 DO 3 ROKU ŻYCIA

Dziecko 3 letnie, potrafi porozumieć się z otoczeniem, jego mowa jest już w pewnym stopniu ukształtowana, jednak jej rozwój odbywa się w dalszym ciągu i często pojawiają się błędy. Dziecko trzyletnie powinno już wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe, spółgłoski: p, b, m, f, w, ś, ź, ć, dź, ń, k, g, h, t, t, d, n, l, ł, j. Dziecko już umie wypowiadać większość z tych głosek poprawnie w izolacji, a w mowie potocznej zastępuje je zaś głoskami łatwiejszymi.

Dziecko 4 letnie, potrafi już mówić o przeszłości i przyszłości. Zadaje mnóstwo pytań, utrwalają się głoski s, z, c, dz, dziecko nie powinno ich zamieniać na ich zmiękczone odpowiedniki ś, ż, ć, dż; głoski sz, ż, cz, dż dziecko może wymieniać na s, z, c, dz - jest to tzw. seplenienie fizjologiczne.

OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ – OD 3 DO 7 ROKU ŻYCIA     

Dziecko 5 letnie, mowa dziecka w tym wieku powinna być zrozumiała a wypowiedzi dziecka wielozdaniowe. Dziecko potrafi już bezbłędnie powtórzyć sz, ż, cz, dż. Poprawne gramatycznie są już wypowiedzi uwzględniają kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo. Dziecko potrafi wyjaśnić znaczenie słów, opisać cechy przedmiotów i możliwość ich zastosowania.

Dziecko 6 letnie powinno już prawidłowo wymawiać wszystkie głoski, oraz powinno mieć opanowane mówienie. Dziecko powinno dokonywać analizy i syntezy słuchowej wyrazów o prostej budowie fonetycznej (tzw. głoskowania), wyodrębniać głoski na początku, na końcu i w środku wyrazu a także samodzielnie wymyślać wyrazy rozpoczynające się na daną głoskę.

Należy pamiętać, że każde dziecko rozwija się we własnym, swoistym tempie i niewielkie opóźnienia rozwoju mowy nie powinny być powodem do niepokoju. Stopień rozwoju mowy w danym momencie zależy od różnych czynników. Do najważniejszych należą psychofizyczny rozwój dziecka oraz wpływ środowiska. Opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych stadiów rozwoju mowy nie powinny przekraczać 6 miesięcy, jeżeli któryś z etapów rozwoju mowy opóźnia się koniecznie skonsultuj się z logopedą.

Logopeda mgr Joanna Żołopa

 

PSYCHOLOG RADZI

ROZWÓJ EMOCJONALNY U DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

Co to są emocje i uczucia?

Dziecko w wieku 3-7 lat poszerza teren swojej spontanicznej aktywności. Następuje wzbogacenie się i zróżnicowanie przeżywanych emocji. Znane już we wcześniejszym okresie rozwojowym uczucia takie jak : gniew, strach, zazdrość, radość, które do tej pory były często niewyraźne oraz niejednoznaczne, w wieku przedszkolnym nabierają znaczenia i wyrazistości. Dziecko nie potrafi ukrywać i tłumić swoich przeżyć emocjonalnych, co przekłada się na zachowanie, ruch i gesty a także słowa. Do 6 roku życia uczucia dzieci cechuje impulsywność i afektywność. Emocje są silne, gwałtowne mimo, że są krótkotrwałe to jednak łatwo powstają a ich wybuch skierowany jest na zewnątrz. Reakcje przy tym mogą być niewspółmierne do siły bodźca, a powstające uczucia są zmienne i nietrwałe.

Źródła prze żyć emocjonalnych w wieku przedszkolnym:

- zmiana rodzaju i wzrost wymagań stawianych dziecku przez otoczenie, pojawia się konieczność dostosowania zachowania do norm zwyczajowych, społecznych i moralnych,

poszerzenie kontaktów społecznych, znaczenie ma s tworzenie właściwego środowiska wychowawczego, które ma by ć podstawą uformowania szczerej więzi z dzieckiem, co stanowi podstawę korzystnie i skutecznie odbywającego się procesu kształtowania osobowości, zwiększenie roli kontaktów dziecka z rówieśnikami i dziećmi w innym wieku, tylko część reakcji zachodzących w tych kontaktach może być kontrolowanych przez środowisko wychowawcze i przez nie organizowane.

Powyższe naturalne sytuacje życiowe stanowią silne źródło prze żyć zarówno przykrych i repulsywnych jak równie ż przyjemnych oraz radosnych.

Co się dzieje z emocjami dziecka:

uczą się rozpoznawać i nazywać swoje emocje, a także emocje innych osób,uczą się, że emocje to pewne wewnętrzne stany, które są powiązane z tym, co wydarzyło sięw świecie zewnętrznym zaczynają uczyć się, jak zapanować nad własnymi emocjami. 

Kilka porad jak wspierać rozwój emocjonalny dziecka:

mów w domu o uczuciach,

pomóż dziecku nazywać jego uczucia i je zaakceptować,

staraj łączyć przeżywanie emocji z potrzebami, a nie ze zdarzeniami zewnętrznymi,

dziel się z dzieckiem uczuciami i przemyśleniami i uważnie słuchaj tego, co mówi o swoich przeżyciach,

nie krytykuj i nie oceniaj żadnych uczuć doświadczanych przez dziecko,

nie zaprzeczaj uczuciom dziecka,

pamiętaj, że akceptowanie uczuć to nie to samo, co zgoda na każde działanie pod ich wpływem,

nie oczekuj od kilku latka, by zawsze wiedział, co czuje, ani umiejętności kontrolowania emocji w różnych sytuacjach,

podpowiadaj dziecku, jak może wyrazić emocje w sposób bezpieczny dla siebie i innych,

Ważne: pomoc dziecku w radzeniu sobie z uczuciami zaczyna się od uspokojenia rodzica.

Wszystkie emocje są bardzo ważne, nie wolno ich dzielic na dobre i złe, ponieważ gniew sam w sobie nie jest zły. Niewłaściwa może być reakcja rozzłoszczonej osoby. Starajmy się nauczyć rozdzielać uczucia od działań. Toteż:

mówcie o uczuciach,

dzielcie się swoimi doświadczeniami,

nazywajmy uczucia dziecka,

bogaćmy swój język.

Służyć temu może zabawa „uczucia”

Na kartonikach papieru umieszczamy nazwy uczuć. Początkowo nie może ich być zbyt wiele, szczególnie dla młodszych dzieci trzeba dobrać je rozważnie, a w miarę, jak rosną, dokładać nowe. Na odwrotnej stronie kartonika dziecko powinno narysować obrazek, nakleić zdjęcie – zilustrować dane uczucie. Oprócz tego, karty można wykorzystywać w następujący sposób:

Kalambury – jedna osoba wyciąga kartonik i odgrywa dane uczucie, reszta rodziny zgaduje, co to jest.

Dopasuj – w tym celu trzeba przygotować drugi komplet kart. Oba komplety rozkłada się na podłodze: jeden do góry słowami, drugi obrazkami . Kto zbierze więcej par?

Wyraź to – wybieramy jedną kartę, a dziecko pokazuje jak można wyrazić dane uczucie w sposób akceptowany i nieakceptowany.

Kiedy dziecko jest pełne emocji, których nie umie nazwać, może sięgnąć po karty i spróbować określić przy ich pomocy, co czuje.

Przydatne słowa: wściekłość, pokora, bezpieczeństwo, zagniewanie, uraza, entuzjazm, beztroska, smutek, zadowolenie, spokój, nie śmiałość, zdenerwowanie, radość, lęk, przygnębienie, wyczerpanie, szczęście, złość, rozczarowanie, dobroć, siła, odrzucenie, energia, nienawiść, cierpienie, przykrość, skrępowanie, wykluczenie, frustracja, sympatia, duma, optymizm, upór, miło ść, zdziwienie, oziębłość, choroba, zażenowanie, szaleństwo, zakłopotanie, ciekawość, spryt, wolność, wrażliwość, przytłoczenie, podziw, życzliwość,śmiałość, grubiaństwo, niedowartościowanie, dowartościowanie, depresja, udręczenie, beznadziejność, ufność, roztrzęsienie, zazdrość, fascynacja, niesmak, satysfakcja, odwaga, niepokój, ekscytacja, zawstydzenie, egoizm, irytacja.

Zaakceptować i oddzielić od zachowania

Rozpoznawanie uczuć to pierwszy krok do umiejętności ich opanowania. Ponieważ człowiek zdecydowanie woli odczuwać „przyjemne” emocje, pojawia si ę tendencja do nieakceptowania tych „nieprzyjemnych”. Tak ą postawę nieświadomie dorośli przekazują dzieciom i mówi ą: „to brzydko si ę tak złościć” zamiast „przestań tupać” lub umożliwić w jakiś akceptowany sposób rozładować emocje.

Narysuj to!

Kiedy dziecko rozpierają uczucia, a my chcemy, żeby je właściwie wyraziło, przygotujmy w pudełku lub jakimś kąciku potrzebne do tego materiały: duże arkusze papieru, flamastry, kredki, plastelinę.

Wyraź to na 5 sposobów!

Jeśli dziecko nazwało dane uczucie, zachęć je do wyrażenia go w akceptowany sposób: min ą, językiem ciała, słowami, waleniem w poduszkę czy targaniem starej gazety.

Kącik złych humorów

To takie miejsce w domu, w którym można bezpiecznie wyrażać złość i frustrację. Powinna się tam znaleźć poduszka, w którą można walić, karty uczuć, stare gazety, papier do rysowania, folia bąbelkowa i inne, sprawdzone metody.

Miarka dojrzałości emocjonalnej

To sposób na pokazanie dzieciom, że w miarę jak dorastają, coraz lepiej radzą sobie z okazywaniem emocji. Potrzebna do tego jest zwykła miarka wzrostu. Za każdym razem, kiedy dziecko wyrazi swoje uczucia w sposób akceptowany, na miarce zaznaczamy jeden centymetr. Osiągnięcie określonego stopnia warto nagrodzić!

Daniel Goleman, Inteligencja emocjonalna, Poznań, 1997

Anna Matczak, Zarys psychologii dla nauczycieli, Warszawa, 2003

Jolanta Kolibowska, Inteligencja emocjonalna, Zeszyt metodyczny, 2013

Hurlock E.B.: Rozwój dziecka. Warszawa 1985.

Artykuły:

Margot Sunderland „Mądrzy rodzice”

Joanna Górnisiewicz „Zabawy, które uczą dzieci panowania nad gniewem”

Psycholog mgr Kinga Pałęga

 

FIZJOTERAPEUTA RADZI

Integracja sensoryczna to umiejętność gromadzenia przez mózg wrażeń ze wszystkich zmysłów, rozpoznawania ich, przetwarzania i integrowania ze wcześniejszymi doświadczeniami w taki sposób, aby mogły być wykorzystane w celowym działaniu i aby reakcja organizmu na te wrażenia była adekwatna. Wszystkimi procesami życiowymi kieruje mózg. Ośrodkowy układ nerwowy za pomocą zmysłów nieustannie zbiera wszystkie informacje z ciała i z otoczenia: wzrokowe, słuchowe, węchowe i smakowe, dotykowe, proprioceptywne i przedsionkowe. Gromadzi je wtedy, gdy siedzimy w fotelu, słuchamy muzyki, kiedy biegniemy, pracujemy itd.

Układy sensoryczne i ich funkcje:

Układ dotykowy                                                                                                                      

 Układ dotykowy łączy nas ze światem zewnętrznym i z innymi ludźmi. Jest źródłem istotnych informacji dla świadomości własnego ciała, planowania motorycznego, dyskryminacji wzrokowej, języka, szkolnego uczenia się, bezpieczeństwa emocjonalnego i umiejętności społecznych.

Układ przedsionkowy                                                                                                                       

Układ przedsionkowy mówi nam o tym gdzie znajduje się nasza głowa i ciało w stosunku do powierzchni ziemi. Przesyła informacje sensoryczne na temat równowagi oraz ruchów karku, oczu i całego ciała do centralnego układu nerwowego, gdzie są one przetwarzane, a następnie pomaga generować odpowiednie napięcie mięśniowe po to, byśmy się mogli płynnie i efektywnie poruszać.

Układ czucia głębokiego (proprioceptywny)                                                                

Propriocepcja informuje nas o ruchach i pozycji naszego ciała. Jest to zmysł mięśniowy, którego receptory znajdują się w mięśniach, skórze, więzadłach, ścięgnach. Najwięcej wrażeń z układu czucia głębokiego dociera do nas gdy aktywnie rozciągamy lub kurczymy mięśnie, podczas ruchów przeciwko sile grawitacji.

Układ  słuchowy                                                                                                                   

Układ słuchowy i przedsionkowy współpracują przy przetwarzaniu wrażeń z ruchu i dźwięku. Wpływ ucha na rozwój fizyczny jest bardzo duży. Ucho ma nie tylko ogromne znaczenie dla słyszenia, równowagi i elastyczności, ale także koordynacji obustronnej, relacji społecznych, oddychania, mówienia, poczucia własnej wartości relacji społecznych, zmysłu wzroku i szkolnego uczenia się.

Układ wzrokowy                                                                                                                        

Zmysł wzroku to skomplikowany układ sensoryczny, umożliwiający nam identyfikacje obrazu, przewidywanie tego, co nas czeka i przygotowywanie reakcji.

Układ węchowy

Funkcjonowanie zmysłu słuchowego, wzrokowego czy węchowego wpływa znacząco na ogólne pobudzenie układu nerwowego. Problemy z przetwarzaniem bodźców słuchowych, wzrokowych, węchowych (nadmierne wychwytywanie bodźców z otoczenia) niekorzystnie wpływa na koncentrację uwagi.

Układ nerwowy potrafi te informacje sprawnie przyjąć, zorganizować i zintegrować, może na nie odpowiednio zareagować i sprawnie pokierować naszym zachowaniem. Jeśli mózg przetwarza sprawnie te wszystkie bodźce, człowiek zachowuje się adekwatnie do sytuacji. Czasem bywa jednak  tak, że  układ nerwowy ma kłopot z właściwą integracją wszystkich wrażeń. Jeśli na którymś piętrze funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego ta integracja zmysłowa (sensoryczna) zostaje zaburzona, do naszego mózgu dochodzą nieprecyzyjne, niekompletne informacje, które z kolei mają wpływ na nasze nieprawidłowe reakcje.

Dziecko w wieku przedszkolnym ciągle doskonali swoje umiejętności sensomotoryczne.

  • Trzylatek ma już opanowane podstawowe umiejętności ruchowe. Coraz lepiej radzi sobie z samoobsługę, zaczyna sprawniej łapać równowagę.
  • Czterolatek ma dużą potrzebę ruchu. Stopniowo doskonali umiejętności związane z dużą motoryką – naśladowanie ruchów, podskakiwanie, skakanie i stanie na jednej nodze. Polepsza się jego uwaga słuchowa, dzięki czemu dziecko może angażować się w coraz dłuższe zadania.
  • Pięciolatek uczy się precyzji i koordynacji ruchów ręki i oka, co pozwala mu coraz lepiej radzić sobie w zadaniach grafomotorycznych. Ma coraz lepszą uwagę wzrokową i słuchową. Cały czas potrzebuje jednak dużej dawki aktywności ruchowej. Poprzez doświadczenia związane z ruchem i dotykiem przedszkolak rozwija poczucie schematu ciała i orientacji w przestrzeni.
  • Dziecko sześcio-siedmioletnie zazwyczaj ma już dobrze ukształtowane mechanizmy integracji sensorycznej. Dzięki temu nie ma problemów z koordynacja wzrokowo-ruchową, prawidłowym siedzeniem przy stoliku, poprawnym trzymaniem narzędzia pisarskiego. Potrafi się skoncentrować i nie jest podatne na „rozpraszacze” w otoczeniu. Dojrzałe procesy integracji sensorycznej nie hamują procesów osiągania gotowości szkolnej dziecka.

Lista przykładowych objawów wskazujących na ryzyko zaburzeń SI u dziecka:

  • dziecko jest mało aktywne ruchowo, rzadko proponuje zabawy o charakterze ruchowym i niechętnie w nich uczestniczy;
  • ma kłopoty z samodzielnym ubieraniem się, z korzystaniem z toalety, jedzeniem;
  •  potyka się i upada częściej niż rówieśnicy;
  • ma kłopoty z rzucaniem i łapaniem piłki;
  • ma kłopoty z cięciem nożyczkami, rysowaniem po śladzie, kalkowaniem;
  • ruchy dziecka są niezgrabne – zbyt zamaszyste, nieprecyzyjne;
  • źle trzyma różne przedmioty codziennego użytku  (nożyczki,  sztućce,  przybory   do          pisania      itp.);
  • ma kłopoty ze skakaniem na jednej nodze;
  •  ma trudności z utrzymywaniem głowy w pozycji pionowej, podpiera ją ręką, kładzie na stoliku itp.;
  • choruje na chorobę lokomocyjną;
  • ma kłopoty ze wskazaniem części ciała;
  • sprawia wrażenie, jakby nie słyszało (nie rozumiało), co się do niego mówi;
  • trudno się koncentruje, łatwo się rozprasza;
  • jest nadruchliwe, nie może usiedzieć w jednym miejscu;
  • w nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu, by zdobyć orientację w  otoczeniu;
  • przejawia duży lęk przed upadkiem lub wysokością;
  • nagłe dotknięcie (popchnięcie z tyłu) wywołuje u dziecka „reakcję alarmową” niewspółmierną do siły bodźca;
  • nie lubi siedzieć, bawić się blisko innych dzieci, sprawia wrażenie odludka;
  • podczas słonecznego dnia często mruży oczy, narzeka na ostre światło;
  • nie lubi pewnych ubrań ze względu na rodzaj materiału, metki;
  • nie lubi karuzeli lub huśtawki;
  • źle toleruje czesanie, mycie głowy;
  • nie lubi pewnych dźwięków, hałasu;
  • zwraca  szczególną  uwagą na zapachy, nawet jeśli  inni  ich   nie    czują;
  • długo uczy się nowych umiejętności, np. jazdy na rowerze, rolkach, pływania i ma trudności z ich opanowaniem.

Terapia integracji sensorycznej to terapia przez ruch.

Propozycje zabaw wspierających rozwój procesów SI.

Zabawy rozwijące zmysł przedsiątkowy i czucia głębokiego (propriocepcji)) oraz równowagę:

  • skoki obunóż w miejscu, do przodu, do tyłu, na boki;
  • przeskakiwanie z nogi na nogę;
  • zeskakiwanie z ławki;
  • turlanie się po podłodze z nogami wyprostowanymi i rękami ułożonymi wzdłuż ciała;
  • skakanie na skakance;  
  • zabawy z kocem: ciąganie w kocu, zawijanie (ściśle);
  • przeciąganie liny;
  • przejścia po murku i krawężniku o różnych szerokościach;
  • zabawa w pomnik;
  • jazda na rowerze, hulajnodze, rolkach;
  • kołysanie, huśtanie, zjeżdżalnia;
  • szukanie ukrytych drobnych przedmiotów w koszu wypełnionym kasztanami, piłeczkami, makaronem, ryżem;
  • smarowanie dłoni pianką do golenia, kisielem, farbami;
  • kąpiele w basenie z piłkami;
  • mycie się na niby;
  •  „masowanie” ciała podczas kąpieli dwoma, trzema rodzajami gąbek (różna ostrość);
  • rysowanie palcem na plecach, dłoni.

Normalizacja układu słuchowego:

  • kształtowanie wrażliwości słuchowej poprzez wysłuchiwanie i różnicowanie dźwięków z otoczenia, pojazdów i maszyn, wytwarzanych przez ludzi, dźwięków charakterystycznych dla różnych przedmiotów. Rozpoznawanie i różnicowanie dźwięków wydawanych przez różne instrumenty muzyczne; 
  • ćwiczenia związane z różnicowaniem dźwięków mowy, zabawa w kończenie słów, kończenie rymowanek, powtarzanie ciągów słownych nauka na pamięć wierszy, piosenek i rymowanek, wyszukiwanie wyrazów zaczynających się na daną głoskę, różnicowanie słów podobnie brzmiących  itp.;
  • szukanie źródła dźwięku;
  • słuchanie muzyki Mozarta i innych kompozytorów;
  • słuchanie muzyki relaksacyjnej podczas stymulacji przedsionkowej – wyciszającej.

Stymulacja systemu węchowego:

  • szukanie określonego zapachu;
  • szukanie źródła zapachu;
  • chodzenie za zapachem z zamkniętymi oczami.

Ćwiczenia obustronnej koordynacji ruchowej

  • wiosłowanie;
  • rzucanie piłki oburącz;
  •  wygniatanie oburącz ciasta (masa solna), wyciskanie gąbek, wyżymanie ręcznika;
  • malowanie dwoma pędzlami jednocześnie;
  • zabawa w robienie orłów na śniegu w pozycji leżącej;
  • pajacyki.

Ważne, aby wykonywane ćwiczenia były dla dziecka atrakcyjne!

Agnieszka Czapska

terapeuta integracji sensorycznej